Sifiliz, Treponema pallidum adlı bakterinin neden olduğu, cinsel yolla bulaşan ve doğru tedaviyle tamamen temizlenebilen bir enfeksiyondur. Belirti vermediği dönemler olduğu için düzenli test önemlidir. Bulaş yolları: korunmasız anal/vajinal/oral ilişki, enfekte yaranın veya akıntının teması, ağız içinde yara varsa öpüşme, kan yolu (çok nadir).
Sifilizin Belirtileri
1) Primer Evre: Bulaştan 10–90 gün sonra ortaya çıkan, ağrısız ve sert kenarlı şankr adlı yara tipiktir. Genital bölge, anüs veya ağız içinde olabilir. Kendiliğinden iyileşebilir ama hastalık devam eder. Kasık lenf bezlerinde ağrısız büyüme olabilir.
2) Sekonder Evre: Bakteri kana yayılır. Avuç içi–ayak tabanı döküntüsü, gövdede döküntü, genital ıslak plaklar (condyloma lata), lenf bezlerinde büyüme, ateş, halsizlik, boğaz ağrısı, saçlarda bölgesel dökülme, kas-eklem ağrıları görülebilir. Belirtiler kaybolsa da enfeksiyon sürer.
3) Latent Evre: Belirti yoktur. Erken latent ilk 12 ay, geç latent 1 yıldan uzun süren sessiz dönemdir. Sadece kan testiyle anlaşılır.
4) Tersiyer Evre: Yıllarca tedavi edilmezse gelişir. Nörosifiliz, kalp-damar tutulumu, organlarda gummalar ve yürüme bozuklukları gibi ileri sorunlara yol açabilir.
Sifiliz Vücutta Neler Yapar?
Damar iltihabı (vaskülit) oluşturur, lenf bezlerini büyütür, deri ve mukozalarda döküntü ve yaralar yapar, sinir sistemine ve göze sızabilir, karaciğer enzimlerini yükseltebilir, kas-eklem ağrılarına yol açabilir, bağışıklık sistemini sürekli uyarı hâlinde tutabilir. Doğru tedaviyle bu etkiler tamamen düzelir.
HIV ile Sifilizin İlişkisi
Sifiliz mukozada mikro-yaralar oluşturduğu için HIV bulaş riskini artırır. HIV ile yaşayan kişilerde sifiliz daha hızlı ilerleyebilir ve daha belirgin seyredebilir. Sifiliz vücutta inflamasyon yaptığı için HIV pozitif kişilerde geçici viral blip (ör. 60–100 kopya) görülebilir; tedavi sonrası normale döner. CD4/CD8 oranında geçici düşüş olabilir. Rehberlere göre HIV ile yaşayan kişilerde yılda 2–3 kez sifiliz testi önerilir. Tedavi, HIV pozitif kişilerde de tamamen aynıdır ve başarı oranı aynıdır.
Tedavi
Standart tedavi Benzatin Penisilin G'dir. Primer, sekonder ve erken latent sifilizde tek doz; geç latent sifilizde 3 hafta boyunca haftada bir doz; nörosifilizde damar içi yüksek doz penisilin uygulanır. Doğru tedaviyle sifiliz tamamen temizlenir.
Tedavi Sonrası Takip
RPR/VDRL testinin zamanla düşmesi beklenir. 6–12 ay içinde 4 kat düşüş ideal kabul edilir. Düşüş yavaş olabilir. Bazı kişilerde düşük pozitiflik ömür boyu kalabilir (serofast) ve bu durum enfeksiyonun geri döndüğü anlamına gelmez.
Sifiliz Bağışıklık Bırakır mı?
Hayır. Sifiliz kalıcı bağışıklık bırakmaz. Tedaviyle tamamen iyileşen kişi tekrar korunmasız temasla yeniden sifiliz kapabilir. Aynı kişi hayatı boyunca birden fazla kez sifiliz geçirebilir.
Tekrarlar mı?
Evet, yeniden bulaş olursa tekrar eder. Partner tedavi edilmemişse yeniden enfekte olunabilir.
Korunma
Prezervatif kullanımı, düzenli CYBH taramaları, ağız içinde yara varken oral ilişkiden kaçınma, HIV+ bireylerde daha sık test, partnerin de tedavi olması.
Özet
Sifiliz, dönem dönem kaybolan belirtilerle ilerleyebilen ama doğru penisilin tedavisiyle tamamen temizlenen bir enfeksiyondur. HIV ile yaşayan kişilerde daha dikkatli takip edilmesinin nedeni, enfeksiyonun bağışıklık ve viral yük üzerinde kısa süreli etkiler yapabilmesidir. Düzenli test + doğru tedavi ile sifiliz tamamen iyileşir.