HPV (Human Papilloma Virus), cilt ve mukozalarda enfeksiyon yapan çok yaygın bir virüstür. İnsanların büyük kısmı yaşamı boyunca en az bir kez HPV ile karşılaşır. HPV enfeksiyonlarının çoğu belirti vermez ve vücut tarafından kendiliğinden temizlenir. HPV iki ana gruba ayrılır: düşük risk ve yüksek risk tipleri.
Düşük Risk HPV Tipleri
Bu tipler siğil yapabilir ancak kanser oluşturmaz. En sık görülen düşük riskli tipler HPV-6 ve HPV-11'dir. Bu tipler genital bölgede, anus çevresinde veya vücudun diğer bölgelerinde siğile neden olabilir. Düşük risk tipleri tedavi ile genellikle tamamen kaybolur ve tekrarlamayabilir. Diğer düşük risk tipler arasında 40, 42, 43, 44 ve benzerleri bulunur.
Yüksek Risk HPV Tipleri
Bu tipler uzun süre vücutta kalırsa bazı kanserlerle ilişkilendirilebilir. En önemli yüksek riskli tip HPV-16'dır. Diğer yüksek risk tipleri 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59 ve 68'dir. Yüksek risk HPV tipleri özellikle uzun süreli (yıllarca) kalıcı olduğunda rahim ağzı, anal bölge, penis, vajina, vulva ve orofarinks (boğaz) kanserleriyle ilişkilendirilebilir. Ancak HPV alan kişilerin büyük çoğu bu virüsü 6–24 ay içinde tamamen temizler. Kısa süreli HPV enfeksiyonu kanser riski oluşturmaz.
Persistan HPV Nedir?
HPV'nin iki yıldan uzun süre aynı bölgede temizlenmeden kalmasına persistan HPV denir. Kanserle asıl ilişkili olan durum bu kalıcı enfeksiyondur. Persistan HPV daha çok sigara içenlerde, bağışıklığı zayıf olanlarda, çok sık partner değiştirenlerde ve özellikle HPV-16 ile enfekte olanlarda görülür. HPV alan kişilerin yaklaşık yüzde doksanı virüsü kendi bağışıklık sistemiyle temizler. Küçük bir kısmında persistan enfeksiyon gelişebilir.
HPV Nasıl Bulaşır?
HPV cilt temasıyla bulaşır. Prezervatif bulaşmayı azaltır ancak tamamen engellemez çünkü virüs deri temasından da geçer. Bulaşma şekilleri arasında genital temas, anal temas ve oral temas bulunur. Tek bir temas HPV alınması için yeterli olabilir ancak virüsün alınması her zaman sağlık sorunu yaşanacağı anlamına gelmez.
HPV Hangi Bölgelerde Sorun Oluşturabilir?
Genital bölge: Siğiller (çoğu HPV-6 ve HPV-11).
Anal bölge: Siğil veya nadiren yüksek riskli HPV'ye bağlı lezyonlar.
Penis ve vulva-vajina: Lezyonlar veya nadiren yüksek risk tipi sonrası hücresel değişiklikler.
Rahim ağzı: Yüksek risk tiplerinin en güçlü ilişkili olduğu bölgedir (kadınlarda smear ve HPV testi rutindir).
Boğaz ve ağız: Oral temasla bulaşabilir, çoğu vakada 1–2 yıl içinde temizlenir. HPV-16 uzun yıllar kalırsa boğaz kanseri ile ilişkilendirilebilir ancak bu durum oldukça nadirdir.
HPV Belirtileri
Düşük riskli HPV tipleri: Genital veya anal bölgede siğil.
Yüksek risk HPV tipleri: Genelde belirti vermez.
Boğaz enfeksiyonu: Çoğu belirti vermez; nadir durumlarda tek taraflı boğaz ağrısı, yutma güçlüğü, boyunda lenf bezi şişliği, ağız içinde geçmeyen yara veya ses değişikliği olabilir.
HPV Testi Ne Zaman Yapılır?
Genital siğil veya anal bölgede lezyon varsa, doktor şüphe duyarsa HPV testi yapılabilir. Kadınlarda rahim ağzı taraması için smear ve HPV testi rutin olarak uygulanır. Erkeklerde boğaz HPV taraması rutin değildir ve sadece belirti varsa önerilir. Anal bölge taraması risk gruplarında (örneğin HIV pozitif bireylerde veya geçmiş anal siğili olanlarda) doktor tarafından yapılabilir.
Bağışıklık ve HPV
HPV ile savaşta bağışıklık sistemi belirleyici rol oynar. Bağışıklığı güçlü olan bireylerde HPV'nin temizlenme ihtimali yüksektir. HIV pozitif bireylerde etkin antiretroviral tedavi (ART) bağışıklığı güçlendirerek HPV'nin temizlenmesine yardımcı olur. Sigara kullanımı HPV'nin kalıcı olma riskini belirgin şekilde artırır.
HPV'den Korunma
HPV aşısı (Gardasil 9) HPV'nin hem düşük riskli siğil yapan tiplerine hem de yüksek riskli kanserle ilişkili tiplerine karşı koruma sağlar. Prezervatif kullanmak riski azaltır. Sigara içmemek ve ağız hijyenine dikkat etmek özellikle boğaz HPV'si açısından önemlidir. Az partnerli yaşam bulaş riskini azaltır.
Sonuç
HPV çok yaygın bir virüstür ve çoğu kişide hiçbir soruna yol açmadan vücut tarafından temizlenir. HPV'nin kanserle ilişkili olması için yıllarca vücutta kalıcı hale gelmesi gerekir. Düşük riskli tipler siğil yapabilir ancak kansere yol açmaz. Yüksek riskli tipler ise sadece uzun süre temizlenmezse risk oluşturabilir. Geçmişte siğil çıkması veya kısa süreli HPV enfeksiyonu kanser riskini artırmaz. HPV, doğru takip ve bilgiyle yönetildiğinde kontrol edilebilir bir enfeksiyondur